Međunarodni faktor ostaje ključni element kosovske političke dinamike. Uoči prijevremenih parlamentarnih izbora zakazanih za 28. decembar 2025. godine, međunarodni uticaj, iako često posredan, snažno oblikuje izborne procese, strategije političkih aktera i projekte postizbornog raspleta. Kosovo se i dalje nalazi u specifičnom statusnom okviru – djelimično priznato stanje, koje u velikoj mjeri zavisi od političke, sigurnosne i ekonomske podrške zapadnih saveznika, prije svega Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije.

Međunarodni institut IFIMES je već objavio detaljnu analizu pod naslovom: „Prijevremeni parlamentarni izbori na Kosovu 2025: Druga šansa za Albina Kurtija i stabilizaciju Kosova / Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Kosovë 2025: Shansi i dytë për Albin Kurtin dhe stabilizimin e vendit“. Detaljno istraživanje dostupno je na https://www.ifimes.org/ba/istrazivanja/prijevremeni-parlamentarni-izbori-na-kosovu-2025-druga-sansa-za-albina-kurtija-i-stabilizaciju-kosova/5703? (10.12.2025).

SAD i dalje predstavljaju ključni garant sigurnosti Kosova i najuticajnijeg vanjskopolitičkog aktera u regiji. Iako formalno neutralan u izbornom takmičenju, Washington jasno artikuliše očekivanja od buduće vlade: nastavak dijaloga sa Srbijom, deeskalaciju napetosti na sjeveru Kosova, zaštitu prava srpske zajednice i koordinaciju sa zapadnim saveznicima. Administracija SAD-a, svjesna unutrašnje snage Albina Kurtija i Pokreta Samoopredjeljenje (LVV), održava institucionalne kanale saradnje, istovremeno vršeći suptilan pritisak da se ključna pitanja, poput formiranja Zajednice srpskih opština (ZSO), rješavaju pragmatično, a ne isključivo kroz principijelnu retoriku suvereniteta. U ovom kontekstu, SAD ne djeluju protiv Kurtija, već nastoje ograničiti njegov manevarski prostor u konfrontaciji s Beogradom i dijelovima međunarodne zajednice.

Posebna pažnja Washingtona usmjerena je na sjever Kosova, koji ostaje trajni sigurnosni stres-test i prostor za koordinaciju između kosovskih institucija, KFOR-a i zapadnih saveznika. Sjever Kosova predstavlja poligon sudara lokalne politike, Beograda i međunarodnih aktera poput KFOR-a i EULEX-a, gdje SAD i Velika Britanija igraju ključnu ulogu u „menadžmentu krize“.

Evropska unija zauzima ambivalentnu poziciju u predizbornom periodu na Kosovu. Brisel kontinuirano insistira na stabilnosti, normalizaciji odnosa sa Srbijom i implementaciji ranijih sporazuma, ali unutrašnje podjele među članicama, posebno onima koje ne priznaju Kosovo, ograničavaju jedinstven politički pristup. Kaznene mjere uvedene Kosovu tokom 2023–2024. i dalje imaju političke reperkusije i koriste se kao instrument pritiska, a njihovo ukidanje relaksira odnose sa EU. EU indirektno favorizuje predvidljive i „kooperativne” aktere, iako takva podrška nije otvoreno artikulisana. Uprkos tome, Brisel je svjestan da bez LVV-a teško može doći do stabilne parlamentarne većine, te se fokus EU-a preusmjerava sa izbora pobjednika na upravljanje ponašanjem buduće vlade.

Njemačka i Francuska, vodeće članice Evropske unije, igraju ključnu, ali različito artikulisanu ulogu u kosovskoj političkoj dinamici. Njemačka ostaje dosljedni zagovornik evropske perspektive Kosova, s naglaskom na vladavinu prava i institucionalnu stabilnost, pristupajući pragmatično prema Albinu Kurtiju uz jasna očekivanja izbjegavanja unilateralnih poteza i destabilizacije. Francuska, s druge strane, snažnije ističe regionalnu stabilnost i odnose sa Srbijom, što se ogleda u pritisku na Prištinu oko formiranja Zajednice srpskih opština (ZSO). Razlika u pristupima Berlina i Pariza dodatno komplikuje međunarodni okvir u kojem će se formirati nova vlada Kosova.

Velika Britanija ostaje dosljedan zagovornik suvereniteta i evroatlantske perspektive Kosova, s naglaskom na institucionalnu stabilnost, vladavinu prava i regionalnu sigurnost. I izvan okvira Evropske unije, London djeluje u bliskoj koordinaciji sa Sjedinjenim Američkim Državama, posebno kroz NATO i bilateralne sigurnosne kanale. Britanski uticaj nije usmjeren na izborni ishod, već na oblikovanje postizbornog ponašanja političkih aktera, uz insistiranje na deeskalaciji napetosti, nastavku dijaloga sa Srbijom i zaštiti prava srpske zajednice. U postizbornom periodu, Velika Britanija će podržati vladu koja pokaže spremnost na konstruktivnu saradnju sa zapadnim partnerima i poštivanje međunarodnih obaveza, čime ostaje važan, iako manje vidljiv, stub evroatlantske stabilnosti na Kosovu.

Uloga Srbije ostaje centralna, ne samo kroz Srpsku listu, već i kroz širi regionalni i međunarodni kontekst. Beograd aktivno koristi diplomatske kanale kako bi pitanje Kosova zadržao visoko na međunarodnoj agendi, istovremeno podržavajući Srpsku listu kao instrument političkog uticaja unutar kosovskih institucija. Predizborni period karakteriše pojačana retorika o ugroženosti Srba na Kosovu, s dvostrukim ciljem: homogenizacija srpskog biračkog tijela i jačanje pregovaračke pozicije Srbije prema EU i SAD-u.

Nakon izbora, uticaj Beograda primarno će se reflektovati kroz insistiranje na institucionalizaciji Zajednice srpskih opština (ZSO) kao ključnog uslova za dalju normalizaciju odnosa. Ishod izbora neće bitno izmijeniti osnovnu strategiju Srbije, ali će oblikovati intenzitet i ton njenog djelovanja. Uvjerljiva pobjeda LVV-a mogla bi pojačati političku i diplomatsku konfrontaciju, dok slabiji rezultat Kurtija otvara prostor za snažniji pritisak Beograda kroz međunarodne forume.

Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić ostaje odlučujući akter, kroz vođenje Srpske liste, koordinaciju s međunarodnim partnerima i postavljanje političkih crvenih linija u vezi sa ZSO i pravima srpske zajednice. Njegova strategija kombinuje unutrašnju mobilizaciju srpskog biračkog tijela s regionalnim i međunarodnim pritiskom na Prištinu, čime se dodatno povećava značaj poslanika Srpske liste u procesu izbora predsjednika Kosova.

Rusija i Kina imaju ograničen direktan uticaj na izborni proces na Kosovu, ali posjeduju značajan simbolički i geopolitički značaj. Rusija dosljedno podržava stav Srbije, koristeći kosovsko pitanje u širem narativu o međunarodnom pravu i selektivnom priznavanju država. Kina, iako suzdržanija, kontinuirano ne priznaje Kosovo i podržava teritorijalni integritet Srbije. Njihov uticaj se ne odražava na same izborne rezultate, već oblikuje međunarodni okvir koji ograničava puni subjektivitet Kosova u globalnoj politici.

Turska se u kosovskoj političkoj dinamici pozicionira kao značajan, ali specifičan međunarodni akter. Ankara tradicionalno podržava albanske političke snage, uključujući Pokret Samoopredjeljenje (LVV) i druge proalbanske stranke, kroz političku, vojnu, ekonomsku i kulturnu saradnju. Istovremeno, Turska djeluje kao posrednik između Kosova i zapadnih saveznika, naglašavajući važnost multietničkog karaktera društva i regionalne stabilnosti. Njena podrška može pojačati legitimitet određenih političkih aktera, ali ne zamjenjuje ključni uticaj SAD-a i EU.

Međunarodni faktor djeluje u interakciji s unutrašnjim političkim i socioekonomskim pritiscima. Stabilnost institucija, ekonomska očekivanja građana i sigurnosna situacija na sjeveru Kosova čine ključni okvir za izborni i postizborni proces. Nezaposlenost mladih, emigracija, inflacija, rast cijena energije, socijalni transferi, percepcija korupcije i antikorupcijski narativ LVV-a objašnjavaju otpornost Kurtijevog biračkog tijela.

Na rezultate izbora utiču i „soft power” instrumenti, hibridne prijetnje, dezinformacije, društvene mreže i medijski narativi, kao i uloga regionalnih i vanregionalnih aktera, posebno Srbije i Rusije. Ograničen, ali prisutan, uticaj ima i niska izlaznost, koja može oblikovati percepciju legitimiteta izbornog procesa.

Na osnovu istraživanja javnog mnijenja, političkih trendova i međunarodnog okruženja, najrealniji scenarijo predviđa pobjedu Pokreta Samoopredjeljenje (LVV), ali bez potpune garancije upravljačke stabilnosti u postizbornom periodu. Ako LVV osvoji više od 61 mandata, uključujući potencijalnu podršku manjinskih poslanika, Albin Kurti će imati snažan mandat za samostalno formiranje vlade. Takav ishod omogućava nastavak reformskog kursa, ali istovremeno pojačava međunarodni pritisak da se pragmatično pristupi dijalogu sa Srbijom. Važno je razlikovati izbornu pobjedu od stvarnog upravljačkog kapaciteta – međunarodna očekivanja ograničavaju suvereni narativ i predstavljaju rizik političke izolacije u slučaju eskalacije s partnerima.

Drugi, umjereniji scenarijo predviđa relativnu većinu LVV-a (55–60 mandata), što bi zahtijevalo saradnju sa manjinskim zajednicama i manjim albanskim strankama. U tom slučaju uloga Srpske liste i ostalih manjinskih poslanika postaje strateški značajna, ali bez realne mogućnosti samostalnog oblikovanja vlade – njihov uticaj ostaje uvjetovan kompromisima.

Treći, manje vjerovatan scenarijo uključuje fragmentiran parlament bez jasne većine, otvarajući prostor za produžene pregovore, tehničku vladu ili ponovne izbore. U takvom kontekstu međunarodna zajednica interveniše snažnim diplomatskim pritiskom kako bi se izbjegla institucionalna paraliza.

Međunarodni faktor neće direktno odrediti pobjednika izbora, ali presudno oblikuje postizborni prostor. Bez obzira na konačan ishod, buduća vlada Kosova suočit će se sa snažnim očekivanjima zapadnih partnera, ograničenim manevarskim prostorom i kontinuiranim pritiskom da balansira između unutrašnje političke legitimnosti i međunarodne prihvatljivosti. Upravo u toj ravnoteži leži ključ stabilnosti Kosova u 2026. godini.

Prijevremeni parlamentarni izbori na Kosovu, zakazani za 28. decembar 2025., nadilaze uobičajeni demokratski proces – oni predstavljaju test otpornosti kosovskih institucija, kredibiliteta političkih elita i sposobnosti međunarodne zajednice da upravlja krizama na Zapadnom Balkanu. Bez obzira na konačan ishod, buduća vlada djelovat će unutar ograničenog suverenog manevarskog prostora, pod snažnim međunarodnim očekivanjima i stalnim regionalnim pritiskom.

Ključni izazovi u 2026. uključuju formiranje funkcionalne vlade, usvajanje budžeta, normalizaciju odnosa sa Srbijom, upravljanje sigurnosnim rizicima te očuvanje multietničkog karaktera kosovskog društva. Ishod izbora odredit će tempo političkog djelovanja, ali neće promijeniti osnovni smjer procesa, koji će i dalje biti snažno uslovljen uticajem međunarodnog faktora.

U postizbornom periodu fokus treba biti na stabilnosti i institucionalnoj kontinuitetu, a ne na jednoj pobjedničkoj strani. Kritična je koordinacija između SAD, EU i Velike Britanije, uz striktno izbjegavanje unilateralnih poteza, posebno na sjeveru Kosova, kako bi se očuvala regionalna sigurnost i legitimitet kosovskih institucija.

Rezultati prijevremenih parlamentarnih izbora 28. decembra 2025. direktno će odrediti tok izbora predsjednika Kosova u aprilu 2026. S obzirom da Skupština bira predsjednika dvotrećinskom većinom u prva dva kruga (80 od 120 poslanika), a prostom većinom u trećem, raspored snaga u parlamentu postaje ključni faktor.

Ako LVV osigura jasnu većinu, izbor predsjednika mogao bi proteći institucionalno stabilno i predvidivo. Čak i tada, podrška dijela opozicije ili manjinskih poslanika u prva dva kruga ostaje potrebna, otvarajući prostor za pregovore i kompromis. Proces zadržava konsenzualni karakter, a ne partijski monopol.

U slučaju relativne većine LVV-a bez apsolutnog broja mandata, izbor predsjednika može postati složen, uz mogućnost blokada i produženih pregovora, što povećava rizik od institucionalne paralize i intenzivira ulogu međunarodne zajednice. Fragmentiran parlament predstavlja najosjetljiviji scenarijo, s rizikom od ustavne krize, novih izbora ili ad hoc rješenja koja mogu narušiti dugoročnu stabilnost institucija.

Srpska lista ostaje presudni faktor. Poslanici srpske zajednice, u koordinaciji s Beogradom, balansiraju između institucionalnog učešća u Prištini i zaštite interesa Srbije, direktno utičući na ishod predsjedničkih izbora na Kosovu.

Međunarodni akteri, posebno SAD i ključne članice EU, pratit će proces kao indikator institucionalne otpornosti i kontinuiteta vanjske politike. Favorizovat će kandidata umjerenog, konsenzualnog profila, sposobnog da djeluje kao korektiv između izvršne vlasti, parlamenta i međunarodnih partnera.

Pozicija nacionalnih manjina – Bošnjaka, Turaka, RAE zajednice i Gorana – dodatno povećava fleksibilnost u postizanju dvotrećinske većine, ali nameće zahtjev za inkluzivnošću i političkim kompromisom. Aktivno uključivanje manjinskih poslanika osigurava legitimitet procesa i balansira interese dominantnih albanskih i srpskih aktera.

U praksi, kombinacija glasova LVV-a, opozicionih albanskih stranaka i manjinskih poslanika, uz koordinaciju Srpske liste i Beograda, odlučuje ishod izbora. Uloga međunarodne zajednice ostaje ključna za postizanje kompromisa, prevenciju ustavne krize i očuvanje stabilnosti institucija.

Parlamentarni izbori u decembru 2025. stoga ne određuju samo sastav vlade, već postavljaju strateški okvir za izbor predsjednika i stabilnost političkog sistema u narednom ciklusu.

Ljubljana/Washington/Bruxelles/Priština, 24.decembar 2025

Fusnota:
[1] IFIMES – Međunarodni institut za bliskoistočne i balkanske studije sa sjedištem u Ljubljani, Slovenija, ima specijalni konzultativni status pri Ekonomsko-socijalnim vijećem ECOSOC/UN od 2018.godine. i izdavač je međunarodne naučne revije „European Perspectives”, link: https://www.europeanperspectives.org/en