Povodom nedavnih potpuno netačnih izjava nekih zvaničnika i napisa u elektronskim medijima Republike Srpske o pravnom statusu Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, dajemo sljedeće saopštenje:

Socijalistička Republika Bosna i Hercegovina je 2. jula 1951. godine usvojila Zakon o Naučnom društvu Bosne i Hercegovine kojim je osnovano Naučno društvo Bosne i Hercegovine. Pod tim nazivom Naučno društvo Bosne i Hercegovine je djelovalo sve do 22. juna 1966. godine, kada je Zakonom o Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine preraslo u Akademiju nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine (ANUBiH). Novi Zakon o Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine objavljen je u „Službenom listu SRBiH“ broj 40/75, a stupio je na snagu 3. januara 1976. godine. Prema članu 1. tog Zakona, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine je samostalna organizacija u koju se udružuju istaknuti naučni radnici i umjetnici radi unapređivanja nauke i umjetnosti. Shodno članu 2, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, ima svojstvo pravnog lica ex lege, a njena djelatnost je utvrđena članom 3. istog Zakona. Taj Zakon je izmijenjen Zakonom o izmjenama Zakona o Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine (objavljen u „Službenom listu SRBiH“ broj 33/81, a stupio na snagu 7. januara 1982. godine). Na osnovu odredbi navedenog Zakona, tadašnji Sekretarijat za obrazovanje, nauku, kulturu i fizičku kulturu SR Bosne i Hercegovine je svojim rješenjem od 18. januara 1988. godine izvršio upis Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine u svoj registar.

Nakon međunarodnog priznanja Republike Bosne i Hercegovine i donošenja novog Ustava Republike Bosne i Hercegovine, Skupština Republike Bosne i Hercegovine donijela je Zakon o izmjenama i dopunama Zakona o Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, objavljen u „Službenom listu Republike Bosne i Hercegovine“ broj 15/94, a stupio na snagu 24. juna 1994. godine. Na osnovu ovog akta, Skupština Republike Bosne i Hercegovine je 7. novembra 1994. godine dala saglasnost za izmjene Statuta Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, koji je i danas na snazi.

Važeća statusna regulativa Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine omogućila je intenzivno djelovanje na međunarodnom planu. Naročito je značajno istaći da je Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine od 2006. godine punopravni član All European Academies (ALLEA; European Federation of Academies of Sciences and Humanities), kao najobimnije mreže akademija u Evropi koja okuplja gotovo 60 akademija iz oko 40 zemalja Evropske unije i van nje. Akademije članice su samoupravna tijela uglednih naučnika iz svih područja prirodnih, društvenih i humanističkih nauka. Pored toga, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine je potpisala niz bilateralnih sporazuma sa akademijama drugih država ili njihovim reprezentativnim istraživačkim ustanovama.

Iz svega navedenog je jasno da Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine postoji kao institucija osnovana i uređena zakonima SR Bosne i Heercegovine i Republike Bosne i Hercegovine, te da je ona već bila upisana u relevantan registar prema zakonima države koja ima kontinuitet, shodno članu I/1. Ustava Bosne i Hercegovine. Zato je dovoljno podsjetiti da prema članu 2. Aneksa II. na Ustav BiH (kontinuitet pravnih propisa), “svi zakoni, propisi i sudski poslovnici koji budu na snazi na teritoriju Bosne i Hercegovine kada Ustav stupi na snagu, ostaju na snazi u onoj mjeri u kojoj se ne kose s Ustavom, sve dok nadležno vladino tijelo Bosne i Hercegovine ne odredi drugačije”. In conclusio, svi zakoni i drugi opšti akti koji su usvojeni do stupanja na snagu Ustava Bosne i Hercegovine, ostaju na snazi u onoj mjeri u kojoj nisu u suprotnosti sa Ustavom sve dok drugačije ne odredi nadležni organ vlasti Bosne i Hercegovine.

Da pravni kontinuitet Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine nije uopšte sporan u potpunosti proizlazi i iz odluka o dopustivosti i meritumu Ustavnog suda Bosne i Hercegovine broj AP-1679/17 od 10. novembra 2020. godine i U-10/24 od 23. januara 2025. godine. U ovim odlukama je, između ostalog, utvrđeno da je vladavina prava iz člana I/2. Ustava Bosne i Hercegovine (u kontekstu načela kontinuiteta pravnih propisa iz člana 2. Aneksa II Ustava Bosne i Hercegovine) sredstvo kojim se osigurava da se zakoni usvojeni prije stupanja na snagu Ustava Bosne i Hercegovine nastave provoditi u situaciji kada „nadležni organ vlasti Bosne i Hercegovine“ nije osporio ustavnost takvih zakona. Ustavni sud Bosne i Hercegovine smatra da ustavno načelo kontinuiteta pravnih propisa predstavlja mehanizam osiguranja načela vladavine prava u Bosni i Hercegovini. Bliski odnosi između vladavine prava i demokratskog društva posebno su naglašeni u praksi Evropskog suda za ljudska prava različitim izrazima (npr. Winterwerp protiv Holandije).

U kontekstu svega navedenog, prema članu 2. Aneksa II Ustava Bosne i Hercegovine, Zakon o Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine je integralni dio pravnog sistema Bosne i Hercegovine. Zato je Ustavni sud Bosne i Hercegovine u Odluci broj AP-1679/17 od 10. novembra 2020. godine konstatovao da Zakon o Akademiji nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine stvara legitimno očekivanje Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine za nesmetanim i potpunim obavljanjem njene djelatnosti. Ta pravno priznata očekivanja važe i u oblasti informisanja javnosti o statusu i radu Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine!

U Sarajevu, 5. oktobra 2026. godine

Predsjedništvo ANUBiH